|

: פריץט.

ב ל ע ט *יהף. זשורנאל פיר

ליטעראטור געזעללשאפט אוג עקאנאמיע

ע רעב יאני ייט 2 מע כבאנד

ווארשא תרס'ג א ר אנ קר סבאאתדפקתם פספטפקפה

פערלאג פון י, לידסקי בוכהענדלער וִ 00 וט די ידע

: | 1904 484 זזו?אם

8 20 23 המסץיז האאחהין .8 הו8קזסחע!

ססקעגחס1 סמסגסמ3סת,

.1018 1903 חקגמח! 8 גמהווקגם

די נַייטַארֶען 4

דִי אוֹיגֶען ‏ רויט, דִי. לִיפְּפֶּען בְּלָאה, קיין טְראפֶּען בְּלוּט אין בַּאקְק נִישְׁט דָא:

0 00סי. = יי בע ש 0 6. א א

דִי שְׁטֶערן בְּלַאסם, גֶּעדֶעקְט מִיט שְׁוַייס, : דֶעֶר אֶטְהעַם אָבְּגֶעַאָקְט אוג הֵיס = . - עָם זִיצֶען דְרֵיי מָאדְלִיךְ. אוג נָאהֶעןי..

רִי נָארֶעל - בְּלַאנָק, דָאס לַיינוַאנֶר -- שְׁניי { אוג אֵיינֶע טְרַאכְט : אִיךָ נֵיי אינ גֵיי, אִיךְ ניי בַּייטָאג, אִיךְ נֵיי בַּיינַאכְט, קיין חוּפָּה-קלייר זִיךְ נִישְׁט גֶעטַאנְט -- 2 = יע יט וָואס קוּמְט אַרוֹיס - אִיךְ נַיוּ

* * *

נִיט אִיךָ שְׁלָאף אוּנּ נִיט אִיךְ עֶסם! אִיךְ וָואלְט גֶעגֶעץ אוֹיף מֵר בַּל גַם, אָפְשַׁר וָאלְט עֶר זִיךְ ‏ גֶעמִיהט-- אֵײין אַלֶמֶן חָאטְשׁ, אֵיין אַלְטֶען יור, מִיש. קִינְרֶערְלִיךּ אַ שָׁאקקיי*

ש 6 *

די צְווייטֶע טראכָט: אִיךְ נֵיי אוּג שְׁטָאפּ, אוּג שִׁמָאפּ. מִיר אוֹיס נור גְרֶאהֶע נָאפְיי דֶער קאפּ --דֶער בְּרֶענָרְט, רִי שְׁלֶעף -- נִי הַאקְט' דֶער , דער בֶרֶע אוּג דִי מַאשִׁין קלַאפְּט צוּ צום טַאקְט ייי

טַאייטַא,, טַא-טֵא, טֵא !

אִיךְ פֶעְשְׁטְעה רָאךְ יֶענֶעמְס ויגְקיי *

אָהן אַ חוּפָּה, ‏ אֶהן אַרִי

וָואלְט גֶעוֶען אַ שְׁפיעל, אַ מַאנְץ,

אַלִיעִבֶּעץ אוֹיף-- אַוָאהר אַגַאנץ... נור דֶערְנָאך!... דֶערְנָאךְוּו.

8 ירא

דִי דְרִיטֶע שְׁפַיט מִיט בְּלוּם אוג זִינֶט: אִיךְ גֵיי, מיך קְרַאנְק, אִיך גֵיי מִיךְ בְּלִנֶד עֶס צְוָקְט דִי בְּרוסְט בַּיי וֶערֶען שְׁטָאךְ אוּנ ער הָאט חֲתוּנָה דִי וָואךְיי. אִיךְ וִוינֶשׁ אִיהֶם נִישְׁט קיין שְׁלֶעכְ 5 5: - דע יל :

5

. * *

עֶט! פֶערְגֶעסמֶען וָואס ‏ אַמָאל!..,.

ַּבְריבִים וֶעט מִיר גֶעבֶּען קָהֶל

אוּג אַ קְלינְטְשִׁיק פִיטְצֶעל ֶערְד,

יך װֶעלל שְׁלָאפֶען אוּמְגֶעשְֶׁערְט-- שְׁלָאפֶען, שׁלָאפֶען . שְׁלָאפֶען!.

1 פ

4

פֶםוֹ

2 : כל חמירא

ישר שרשרשלשישטהשתשת

סָאציאָלָאנִיע א

סָאצִיאְלָאנִישֶׁע הִיפָאטְזֶען.

קליין אוּנ אָרם איָו געָוועָועֶן די װועָלט פון ‏ ט פֿעָרציומישען , :קלײינשטאָרטעלריִגעֶן בּעל הבית ! זיין שטח, ' זיינץָ ,ד' אמות" זעֶננעָן געוועָעֶן אַ ציאַפֿנאָווקעֶר קהל , אַרוּם געָנוּממעָן מיַט שלאַנבּאַנעָן אוּג איינגעֶזוּנקעָן אין אַ בּלאָמץָ... קוּרץ איז געָוועָועֶן עָר וועָג פֿוּן הייזעָל אויס ליַיִם, װֹאוּ עֶר אי געֶבּוֹירעָן נעָװאָרעָן, בּיַו צוּם קלעָנעֶרן הייועָל אוים ליַיִם, וואוּ עֶר האָט. זיין אייבּיְגעָ רוּה געֶפֿוננעָן ; איַן דעָר מיַטט האָט עֶר געָהאַט אַ קלויִנע סטאַציע---איַן בּית המדרש אוּנטעֶרן אוֹיבעֶן ; דאָרט האָט עֶר זיַך אױסגעקנאַקט די מיִערע פֿיִנגעֶר , - פֿרײַַעֶר אָבּגעָאָטעֶמט אוּג געָרעֶרט פֿון ,װועָלט:זאַכֿען". . .

דעָן קוּרצען וועָג איז עֶר דוּרפֿנעָנאַנגען איַן עליו השלום'ם --- דעֶן זייִדעֶנס קאַפּעָל, אין פֿאָטעָרס ראַציַמאָריַנע יּפּץָ, אוֹנ -- עֶר האָט זי נאָך געָרעֶבֿעֶנט צוּ פֿעָרירשעֶנעֶן קיּנדעָר אוּג קינדס:קינדער .

נישט װיִססענדיַג, װאָס אַמאָל איז געָועָועָן, נישט קלערעָנְדיג, װאָס שפּאָטעֶר וועָט זיין, האָט עֶר אָבּגעֶלעָבּט זיין קוּרצע

אֵיינְס דָאס אַנְדֶערֶע גֶענַארְם.

-- שעֶנקְט עָפיִם אוֹיף פסח! װעָקט מיך אַ טרויעריָג אַלטע שטוממע פֿון דער אַרבּיַיִם,

-- גבריאל?! האָב איַך אויסגעשרוַעֶן דעָר. שראָקקעֶן אוּג דעָרפֿיהלט, אַז און האַרץ האָט א צופף געטהאָן פֿאַר ווײיַטאָג אוּג דאָס גאַנצע בּלוּם שטאַרט איַן מור פֿאַר שרעָק,

עֶס האָט קוּינעֶר קײַן קאָנטראַקט ניִשט מיַט'ן מול! דאָס ראָרעָל -- זאָגט מעָן -- דועָהט זיִך, היינט פֿון אויבּעֶן, מאָרגעֶן פֿון אוּנטעָן, נוּר גבריאל, װאָס איַך האָבּ איַבּעֶרגעלאָוט אוֹיף דעֶר פּראָװונץ אַלץ אַ בּעל הבית פֿון איין אַיינפֿאָהר הוֹיז -- פּראַוודע אַ געָדונגעָנעָ, נור -- אַלץ אַיַ מיָט שייִן פרנכה",

זויעָרעָ. מִיָנוּם לוט אֵיין אַלמעָר פֿאָר. שריפֿט פֿוּן טויזענדעֶר יאָהרעֶן צוּריַק. .

װאָס פֿאַר אַ בַּעֶגריָף האָט עֶר געהאַט פֿוּן לַעֶבַּען? עֶס האָט איָהם אוֹיסגעָועָהעָן, וי אַ רוּהיַג,. ציבֿטיג אוּנ שטיָלל טײבֿעָל, װאָס פֿליִסט אַרוֹיס פֿוּן טויעָ- פֿון גן ערן אוּג װאָלט אַזוֹי רוּהיג, + שטילל אוּנ. ציכֿטיג צוּ געָריַעָלט בּיַז צוּם עוֹלם הֹתּהוּ, וועָנן ניִשט דֹעָר יצר הרע,, אָרעֶר רו שלעָבֿטע תּאַוה פֿון מעֶנש, װאָס װאַרפֿעָן אַמאָל אַריין אַ שטיין איִן װאַססעָר, צוּ האַקקעָן דעֶן קלאָרען שפּיַעגעָל אוּג עֶס העֶבּעֶן אָן צוּ שלאָגעָן ראָדעֶר אוּג װעָללעָן, די נאַנצץָ עֶרר איַז פֿאַר איָהם-אַ בּרֹעֶט , װאָס האָנגט איַן דעָר לופֿט, אָנגעֶשפּאַרם אוֹיף ,בּלימה" אָרעָר אויפ'ן עָקק פֿון לויתן ; די עָרד איַז שוין די גאַנצע װועָלט , פֿאַר איִהרעָט וועֶנעֶן איַז דער גאַנצעָר הוממעָל בּעֶשאַפֿפֿעָן . י.

קליַן איָז דאָס וועֶלְטעָל פֿון פֿעָרצײטיַשעָן,

קלייַנשטאָרטעָלריַנעֶן בּעל הבּית אוּנ דראָבּנע אין אֹיֵהר. צוועָק; איְהר תּבְלית אי -- אױפֿצוּהאַלטעָן אַ מַנִין בּטלנים, װאָס זאָללען ,הױבֿעָן, קריַינעָן, אונ בּעֶויַנגעֶן זיין ליעבּעָן נאָמען"!

ראָס קְליַיִנעָ בּעל הבּית'ל האָט זיַך פֿאַר זיין כּביכוּל אַ מאָם נעֲנוּממעֶן בּייס ;גהויסען פּריַץ", װאָס האָט געָהאַט בּיי זיַך אַ חברה כּלי זמר מיִט אַ מאַרשאַליק אוּנ

: .,,,,,,.,.,,,,,,,,,ע,,ת,,,,,!,ףדף-יב ,טע עעת תשש ,םת עע,.,,.....,

אַז גבריאל זאָלל. אַרוּמגעָהן פֿאַר פסח בּעטלעָן, דאָס האָב - איַך מיך נושט גערכֿט.,, װ! קימט עֶר גאָר קיין װאַרשױ ?

און | אוו אויגעֶנבּליִק - שטעָלל אוך פֿאָר : אַ שרפה, אַ בּלבּוּל, אַ בּאַנקראָט, .,

נור גבריאל האָט קיין קרעריֵט נישט בּעֲנוּצט; בּלבּולים" זעֶננעָן היינט אוֹים מאָרע אוג אַססעֲקוּ. רוערט --- ווייִם איַך געָוויסם, אנו עֶר געֶוװועָועָןיי.

עֶר שטעָהט וו דעָרשלאָגעָן, .. עָם ציטטעֶרן איָהם די האָנד, די בּאָרר, דאָס מֹיל, ,. עֶר קאָנן קיין װאָרט ניַשט אַרוֹים רעֲדעֶן, עֶס אוו אוָהם -- בּיֵן איִך ‏ זכֿער -- גאָר ניִשט אַיינגעַפֿאַללען מיך אי װאַרשױ צוּ מרעָפֿפֿעָן, עֶר בּעָטעֶלט דאָ , איֵג. קאָגניַטאָ" (אומבּעקאַנט)..,

כַּל. תמירא 10

אַ פּאָר ,רעֲזיּדעֶנְטעָן* אױף קאָסט -- זײַ זאָללעֶן חנפֿיַנען אוּנ אױפֿבּלאָזען זיין כּבוֹר .. דֹעֶר ‏ מנין בּטלנים אי די סמעָטענעָ

פֿון דעָר װעָלט; ראָם ועֶננעֶן די ויִםסץ פֿרוכֿטען פֿון בּוֹים , װאָס נאָטט האָט גע פֿלאַנצט. דער רעֶשט עולם -- זעֶננעֶן בּלאָטטעָר, שטאַמם אוּנ װאָרצלעָן. ., די אוּמוֹת העולם אפשר נאָך האָלץ, שװאָמעֶן , װאָס ציַהעֶן די {שפע" פֿון בּוִים י..

איִן דעָם קלייַנעָם װעֶלטעָל, װאָס האָט געָקאָנט -נוּר זיינץ ד' אַמוה אוּנ געָוואוּסט נוּר דעָן היינטינען אוּנ נאָכֿטיִגעָן טאָג { און דעָם קליינעָם װעָלְטעָל, װאָס האָט זיך פֿעָרמאַבֿט איַן די גרעניִצעֶן פֿון אַ ציאַב? נאָוקעֶר ‏ קהל, איז גַעֲשעָהעֶן צוּ ויינוְג פֿעָראָנרעָרונגעָן, . עִם זאָלל. שָמיִצעָן אַיינ- פֿאַללעָן, אַז מיַר ג עָה עֶן, אַז מיַר וועָרעֶן עָצוֹינעֶן. פֿון. איננעָרליכֿץ אוּג אױסעָרליכֿץ קראָפֿטען צוּ'ן אַ װייטעֶן, ווייטעָן, אוּנ פֿאַר אוּנז פֿעָרשליַיַעָרטעָן, צוועָק . דאָס ציאַבֿנאָוקעָר לַעֲבַּעֶן איִז װיַרקליַך געָשטאַננעָן, אוּנ, אוֹיבּ עָם האָט. זיַך געָמאַבֿט עָפּיִם אַ שינו , איז עם. געָנאַנגעֶן װעָנעֶן יהוֹדוּ פֿאַר בֹּרוּך שאָמר", אַ, שהחיינוּ איַן סוּכּה", האָכֿסטעָנס-- וועַגעֶן ,זמן קריאת שמע" ! אויך -- האָבּעָן אַלטע לייט דאַרױף טרויעָריָג נעָשאָקעָלט מיִט די קאָפּף, געַזיּפֿצט, געָקרעכֿצט אוּנ עו גט : אַז אָם, אָט איַז שׁוֹין עָקק ועָלט !+

נישט אין אַ בּעֶססעָרֹעָ לאַגע זעַנגען געֶוועזעֶן די ;בּטלנים" פֿוּן אַנדעֶרעָ פֿאָלקעָר.

נור די גליִקליבֿץ צייט איַז שוין לאַנג אוּג אויף אייבּיַג אַוװועָק!

רי שמאָלץ דראָבּנע אידעָעָן האָבּעָן שוין לאַנג בּאַנקראָטיַערט ,

פֿעָרקעָהרט--- װאָס גראָססעֶר עֶס וועָרט פֿאַר אוּנם אוּנזעֶר וועָלט דוּרך ריִיִזעֶן, איִבּעָר װאַנדעָרוּנגעֶן אוּנ עֶמינראציאָנעֶן, װאָס לאָנגעֶר די צייט . איָז, מיִט װעֶלבֿעֶר רי געָשיִבֿטע. מאַבֿט אוּנם בּעֶקאַנט,. װאָס ריבֿטיגעֶר עֶס וועָרט אוּנזעָר בּענריף אֵיַבּעֶר היִטמעָל אוּג עָרר. דורך דֹעֶר אַסטראָנאָמיַע , מיִם אִיין װאָרט : װאָס טיַעפֿעָר, קלאָרעֶר אוּנ בּריִי מעֶר עֶס װועָרט אוּנזעֶר װיססעָן, מעָהר אוּג בּעֶססעֶר בּעָמעֶרקעֶן מיַר , אַז ראָס לַעֶבעֶן אי אַ גאַנּג, אַו די װעָלט מיט עָר מענשהיָיִט בּעָוועְגעֶן זיַך. אָהן אױפֿהאָר , אָהן רוּה אוּנ ראַסט ; אַז טיַר האָבּעֶן אַיין געֲבַּאַהנטעֶן ועָג, אויף װועָלכֿעֶן מיַר ועֶרעֶן געמריִבּעָן, אונ---עֶס עֶקזעֶסטיֶערט אַ קראַפֿט, װאָס יאָגט אוּנס אַלץ װייטעֶר אוּנ ווײיטעָר !

מיַר דעֶרשרעקקעֶן זיִך שוין ניַשט , אויב עֶר זוהן איָז נישט אָהנליִך צוּם מאַטעֶן , אוּנ דעֶר אײַניקעל צוּם זהן { מיַר פֿעָר= בּרעֶכּעֶן שוין ניִשט רי האָנר, װעֶנן דעָר נייעָר דור קומט מיִט האַממעֶר אוג קילאָף אוּג בּרעֶכֿט אֵיין דאָס, . װאָס רער אַלְטעָ

......,,,,..,.,,,,,,.,,.,,,,,,.,;"כגעץד'דשץ=ץידי ...תע אי א

אוּג דאָס פֿנים ! שטאָנדיָג פֿוּלל, רוֹיט, פֿעָסט --- היינט אַײנגעפֿאַללען,. בּלאַסס אָהן אַ טראָפּפּעַן ּלוּם,,. עֶר װאַקקעָלט זוִך ; עֶר ווולל פֿאַללען *-,

איך בון קוֹים דאָך צוּ מיַר געֶקוּממעֶן ; איִך בין צוּגעָלאָפֿען ;‏ אונטעָרגעַשפּאַרט - איֵהן , אַנידעֶר עָועֶצט., דערלאַנגט אַ בּוִל װאַססעָר... אוּב איך בּיַן געָוואָהר געװאָרעֶן , אז מיין נבריאל האָט געטהאָן אַ קלוינקייִט -- עֶר האָט דאָ אַלץ פֿעַרקױפֿט , - אַריס /קון ארץ ישראל-- אוב אמ צורנק. געקוּממעָן נאַקיט אוּג בּלויז, ; אוִן פּרײפעָן האָט עֶר אוֹיסגעֶבּעֶטעֶלְט אויף הוֹצְאוֹת קונן װאַרשוי אוג איַן ווארשׁוֹי בּעטעָלט עֶר צוּואַממעֶן אוֹיף הוֹנאוֹת אַהַיִם,. אוּג עָר װניסט ,‏ צוּ עָר װועָט נאָך אַהוִם קוּממעֶן אוֹיף פסה !

-- אַהוּיִם ! גלייך איַך האָבּ אַהיָוִם ?. אוג װאָס וועלל אנ - טהוּן ;און , דְעֶר ‏ הוַיִם ?,.. שלאָכֿיט עֶר וו אַ קליין קונד, מײַן ווייבּ װייסט נאָך ניִשט פֿון דוּ אַללע צרוֹת,,. איך האָבּ איָהר שטאָנדיג בּשׁוּרוֹת טִוֹבוֹת געֶשרוִבּעָן,, , פֿאַר'ן אַרױספֿאהועָן האָבּ איך אֶוִבּעֶרגעלאָוט עֶטלובֿע פּאָסט-מאַרקעֶן בּיי'ן אַ בע קאַנטעָן,. עֶר זאָלל ווייטעָר ‏ שרייבּעֶן ישוּעוֹת, .. זנ וועָט מיך דעֲרועָהן -- וועָט זי בּלייבּעֶן, הס ושלום , אויפ'ן אָרֹט.,,

נור נושט אוַן דֹעָם געָהט עָם אֹיָהֶם,.. ו5 וועָט עָם אויסהאַלטעֶן, זן האָט שוֹין, אפשר, אַרגעֶרעָ צײטען געֶהאַט..., ‏ עִם זַעָננעָן זיר 10 קירעָר געשטאָרבּען, אוג 4 אוַן אוין װאָך, אוֹיף אוִן אונטעָר= גאַנג ,, , טיט'ץ אינפֿאָהר:הױן אוַן עֶר נושט גע בּירעֶן געװאָרעֶן, . , ער וועָט וייטעֶר געָהעָן, צורנק

11 כּל המירא

אישרשר רשי שרער רבלשר ישר שיש

דור האָט ‏ מיִט אַזױ פֿיַעל נוימ:שווייִם גע= בּוֹיט, מיר װײיַטעָן שוין, אַז די װעָלט געָהט דאַדוּרך. נישט אוּנטעֶר ; 'אַז, פֿעָרקעָהרט -- זי פֿערבַּעֶסטעָרט', ‏ -עֶנטװויִקעָלט זיִך -- אוּ -וועָרט קליַגעָר פֿון טאָג צוּ טאָג !

נוּר וועֶר איַז דן קראַפֿט, װאָס טרייבט אוּנם אויף דֹעָם לאַנגעָן װועָג ? וואוּ אַהיִן פֿיִהרט דֹעֶר וועָג, וואוּ א ז זײַן אָנהיַיִבּ , וואו א זיין סוף ? .די נאַטוּר האָט ניַשט קיין צופֿאָללע (מקרים), שא שׁוּם זאַך געֶשיָהט ניִשט , פֿון דעָר העָל: לֹעֶר הויט", איבּעָראַלל העֶרשעֶן געָועֶטצעָ (אַקאָנעם) ,. אויף. אַללעָם האָבּעָן מיַר דאָס יא צוּ פֿראָנעֶן ‏ פֿאַר װאָס : וויַ אַװי ?

יִן אַללעָם ארפ מיר זכֿעָן די לאָגיק פֿן די פֿאַקטעָן, דען . צװואַממעָנהאַנג צווי? שעָן זײַ ; דאָס , אס שטעקט איַנ'ם פֿאַקט, | װאָס בַּעֶלעֲבּט איָהן אוּג פֿיִהרט איָהן אהויס אוֹיף דֹעָר ליבֿטיגעֶר שיין,

איִבּעָר'ץ מעֶנש האָבּעָן צוּ שאַפֿפֿעָן די אַללע געֶעֶטצעָ, װאָס העֶרשעֶן איַן דֹעֶר טוימעֶר נאַטוּר ; עֶר קאָנן זיִך, גלייַך מיט'ן | עֶרִשטעֶן בּעֶסטען שמויַן, ניִשט האַלטע ! איַן דֹעֶר לופֿט ; עֶר האָט זײַן װאָג ; עֶר דאַרף גלונך מיט אַללע קאָרפּעָר ‏ האָבּעָן. אֵיין אָרט, . אוּג קאָנן איַן אֵיין ציים קיין צװײַ אָרטעָר ניַשט פֿעֶרנעָמעֶן ; אַז עֶר צולױפֿט זיַך, קאָנן עֶר זיַך אויך ניַשט אַיינהאַלטעֶן,

5

בקעי יי

זוֹנ אַמאָל, אויפ'ן דאָרף, ,, בּרויט מיַט װאַססעָר וועָט זיון,,, מוָט גאָטט'ס הילף,, , די אוֹיגעֶן זעָננעֶן אֹיָהם אַבּימט קאַליעָ געֲװאָרעָן, , . בּעָגעָהט מעֶן א הן שאַופֿע אוֹינעֶן... ‏ אוג די בּושה? מילא! געֶבּעֶמעָלט האָט עֶר פֿאָרט נור און עָר פֿרעָמר, עֶס וועָט איַן דער היָיִם. קוינעֶר נישט וויססעֶן י., פֿאָרט האָט עֶר אַ וועָלט געָועָהעַן... -- נוּר די לוגנעָרם, די לוָגנעָרס --- שפּרוַנגט אט . אויף מיַט בּעם -- ד! לוגנערס ,. װאָס האָבּעֶן זי בּעװאָלט פֿון מיר ? ' צוּ. האָט איָהם געֲקאָנט אַיינפֿאַללען, . אַז דעָר - מעֶרק --- זיין לײיבּליכֿעֶר פֿעָטטעֶר ---ועָט אֹנָהן נושט אַרײיגלאָזעֶן אוּג האַלבּ געָלֹר וועָט אַועָק געָהן אויף דוּרכֿשװאַרצען זיך ? צוּ האָט עֶר א קאָנט לוֹנַםסעֶן , אָז די אַנדעֲרעָ האָלפֿט -וועֶט צוּנעָממעָן דעָר פֿרום:

וועָנן עֶר װיַלל , גלייך מיט'ן עֶרשטעָן בּעֶסְטעֶן רעֶשָׁל (קײלעכֿל), װאָס יאָגט זיַך איִבּעֶר דעֶר ר עֶר װועָרט, גלייך מיִם אַללְעָ אָרפּעֶר : װאַרם , קאַלט , מאַננעַטעָיַערט , שרט --- מיט אייַן װאָרט עֶר פֿאַלם אוּנטעָר רי פֿיַזיִשעַ קראָפֿטען גלייך . מיט אַללע קאָרפּעָר , נוּר --- איַן איָהם שטעקט עָפּיִם נאָך, אַחוּץ דעָם, װאָם שטעָקט אינ'ם שמיין ! גלייך מיט אַללע טהיערעָ--- לַעָבּט עֶר; עֶר שֶסט טרינקט, שלאָפֿט , װאַקסט אוּנ ול ראָס זעָננעֶן- שוין לעָבּעֶנס:קראָפֿטעָן, ‏ װאָס העָרשעָן איַבּעֶר

איָהם, װי. איַבֹּעֶר אַללעָם , װאָס עֶס לֹעֲבּט, דאָם ועֶננעָן שױן געָועֶטצע

װאָס ועֶרעֶן שטוּריַערט דורך דעֶר .ואס לאָגיַע" --- דער װיִמסענשאַפֿט 8 עָבּעֶן אוּג

טוֹיט, זיי פֿאַלט שוֹין ניַשט . אוּנטעָר די נאַנצע נאַטוּר, נוּר רי לעָבּעֶנדיָגעָ פא יי, דאָך שטעָקט אין. טעָנש נאָך עָפּיִם, נאָך אויסעָר דעָם, װאָס שטעקט איַן אַללעָם װאָס לֹעֲבּם; זין געָפֿיָהל, זיין װויַססעֶן --- מיִם אײיַן װאָרט -- זיין ‏ איִנטע- לעֶגעָנץ אֵיָן קלאָרעָר אוּג טיַעפֿעֶר אוּג דעײ היַבּעֶר ‏ האָכֿעֶר, אַלץ די איּנטעֶלעֶנעָנץ , װאָס מֹיַר 8 פֿעָן בּײַ אַלֹלעָם װאָס לעֶבּט. דעֶר גייסט, װאָס שטעקט אין איָהם, האָט זיינע רעלק א איַן דעֶר טהיַעריַשעָר וועָלם,

ר זיינע בליטהעֶן בּליהעֶן עֶרשט אין

מעָר ירוּשלים-פּאַטרואָט, אַז דֹעָר פֿאַקטאָר װעֶט איהם אַיינהאַנדלעֶן אַ שטוק עָרר וי ר ר שטינן בּוִן ? נור דאָס אלץ. אוָ- גאָר נויִשְט... פֿאַקטאָר לוט פֿאַקטאָר אוּג קינער האָט ניִשט געָוואוּסט אַז דער טעָרק וועָטְ ניַשט אַרײגלאָזען 2

== נוּר דוּהועגע, דו הועגעַ לוְגנעָר, װאָס האָבּעֶן זויַ געַװאָלט? זי האָבּעַן דאָך רעֲרפֿון קײַן דרייעָר ;. קוַן שמעַקק:טאַבּיִק נישט געָהאַט?.

אוּג אנִך וועָר געָוואָהר ,. אַז מיין גביאל'ן האָט זי אַמאָל געָטראָפֿען אַיין ‏ עסק - קיין ווארשוי += אַ שדכנות, אוג ‏ זיין פֿונסטעָר מזל האָט געָװאָלם, עָר זאָלל אַיינשטעֲהעָן צוּזאַממעָן מיַט דרי יונג מהברים, , , אֵינעֶר אַ שירים שרייבּעֶר,, דעָר צװײַטעַר אַ מעשה-בּוכֿלוך. מאַכֿעֶר אוּג דעָר דהנטטעָר--

2

כֹּל חמירא 14

דער מעָנשליכֿער אוּג דער גײיסט, װאָס בּעֲלעֶבּט דעָן מעָנש, איָז נישט נור אַ שפינעָל, אין וועֶלכֿעָן די וועָלט שלאָגט זיַך אֶבּ. מעָהֹר אֶרעָר װועָניִנעֶר ריכֿטג אוּנ קלאָר; ; דעֶר גיַיִםט איז אויך אַ ,פּועַל יוצא"--- די נאַמוּר ‏ וויַרקט אויף איָהם, נוּר עֶר װיַרקט צוּריק אוֹיף דעֶר נאַמוּר אויך ! װייַניַג, װאָס עֶר 8 יהלט אוּנ 8 עָרשטעָהט די וועָלט., עָר אָנ דעָרט ױ, עֶר בּעָססעָרט ו, לייט זיינעַ צװעָקקען אוּנ ‏ זיין לֹעָבּ ענסינוּצען; ניִשט נוּר, װאָס עֶר קוּקט זיַך צוּ אוּנ פֿעָרשטעָהט פֿאַר װאָס װאַסמעֶר לױפֿט,, ד! זּנן לײכֿט פֿײיעֶר בּרעָנט -- עֶר שפּאַנט דאָס אַלץ אַיין צוּ זיַך איַן װאָגעֶן אוּנ מרייבּט אויף זיין וועָג מיַט דעָר בּיימש אין דעָר האַנד ! קוֹים װײַסט עֶר, פֿאַר װאָס װאַססעֶר אה היַיסט עֶר שוין , עֶס זאָלל. איָהֶם מאָהלעֶן װוײַץ אוּנ קאָרן ; קוים דעָיגעָהט עֶר דעָן סוד, -װײ אַזױ פֿלאַנצעָן װאַקסעָן , נייִט עֶר שוין ד יַ עֶרד, זי זאָלל איָהם אַרֹיסגעֶבּעֶן נוּר די פֿלאַנצען, װאָס נוּטצעֶן אוּג שמעָק? קעָן איָהם ; קױים האָט עֶר בּעֶמעָרקם רי בראַפֿט פֿון װאַרמקײַט ,‏ מאַננעָטיִם אוג עָלעָקטריִציַטאָט -- פֿלָהע עֶן שוין װאַגאָנעֶן איַבּעֶר דעֶר עֶרר אוּנ שיפ אויפ'ן ים וי רי פֿאָנעָל, מוּסס מעָן איָהם שוין איִבַּעֶר טראָגעֶן שי = יה יי 0 שטימטע פֿון אײַן עָקק װועָלט

זי אַהבם, אַבּעל עצה,,.

איַן דעֶר התחלה האָט גבריאס פֿוּן עוֹלם בע נלאַפֿט ,, , עֶט , סמאַרקאַטע דייטשליך" , , . װאָרום טאַקי : , מסמדים אוּג שרייבּעָרליך שטעָהעֶן בּיי ציָהם אוֹיף אויַן מדרגה, עֶס איָז טאַקי תּוֹרה

אוּג להבריל (דעֶר להבדיל איַז גבריאל'ס) חבמה, נוּר יעָדעֶם קאָרענדיַל תּורה אֶדֹעָר חכמה שװוימט אַחוּם אין אַ שיַססעָל בּמלנוֹת,,, הלמאי אַגאוֹן ן קאַנ קון צווי בישט ט צאָהלעֶן קאָנן. קיין צוּרת מטבּע ניַשט.

אויך האָט עֶר זיַך געָהאַלטעֶן פֿון ז פוּן דעֶר זוייטעָנס, אַלם אֵיין אמת-פֿרוּממעֶר יוּר, ,, אַזוֹיג דייטשליך רַעֲדעָן אוראי סאַמעָ נּבוּל פה -- עֶסטעֶן אוּמגעוואַשעָן ‏ אוּנ מאַכֿעָן חוֹזק אוֹים אַ יור מיט'ן שלחן ערוךיי.

אוג זי פֿעָרוואוּנדעָרט אנ עֶר געװאָרעֶן צוּ

2 | הי

אין דעָן. צװײַטעָן. אַרײן !

צוּ עָר מעֶנש געָהֵט אוּנ פֿיִהרט סום= זיך-מיִט די נאַטוּר ; אָרעָר דעָן ג אַנג פֿון דער נאַטוּר זעָהען מיַר נוּר אַמקלאָרסטעָן בַּיים מענש, וי למשל, דעֶן גאַנג פֿון עָר בַּיים אוּמרוּה, די פֿעראַנדעָרוּנגעֶן צװישעָן קאַלט אוּג װאַרם איַן בּאַראָמעֶטר , סיי וי סיי זעֶהעֶן מיַר פֿעָראָנדעֶרוּנגעֶן אוּנ בַּעָמַעָר- קעָן, אַז װאָס נאָהנטער מיַר קוּממעָן צוּ צוּ אוּנזעֶר צייט, וַועָרעֶן זי אַלץ אָפֿטער אוּג ראַשעַר ; אוּנ אויך -- אַז מיר געָהעָן נישט צוּריִק, אַז רעֶר {אלף הששי" איו נאָר ניִשט געָפֿאָהרליַך, אַז די װועָלט האָט נאָר ניִשט איִן זיִנן חרוּב צוּ װעָרעָן, אַז עֶס צוָהֵם וי נאָר נישט צורנק אַיינצושלאָפֿען אינ'ם אַלמעֶן ,תְּהוּ ובהו". י.

אוּג אויבּ מיַר געָהעֶן אַלץ ווייטעֶר אוּנ וייטעָר, האָבּעֶן מוָר, וו געָאָגט, ראָס רעָכֿט זיַך אָבּצוּשטע על עֶן, בּעָקיקקעָן דעֶן וועָג , װאָס מיַר האָבּעָן שוֹין געָמאַכֿט , זעָהעֶן, וואוּ עֶר האָט אוּנס געָפֿיהרט, 0 ווייט מיַר זעָננעָן שוין געָקוּממעָן, כּדי מיר זאָללעָן זוך קאָנגען מאַֿעָן אַ בּעֶגריָם : ווא אַהין מיַר געָהעָן +.. נאַטיָרליַך, שפּיעלט איַן די גרויסע װעֶלט;פֿעָראָנדעָרוּנגעָן אֵיין אײיַנצעֶלנעֶר מענש גאָר אַ קלײַן ראָלץ ; דאָ אַרבּיַיִטעֶן. גאַנצץָ געָועָלשאַפֿטעֶן; מדינות, פֿאָלקעֶר אוּנ אק אוב ראמן , אע רקרכער משעת , אוּנ רעֲריִבֹּעֶר בּשעת

קוּקעֲנדיֵג , אַז ראָס זעָננעָן גאָר אַנדערעָ יי א דייטשליך ,., געָואַשעָן, ., געֶבּעֶנשטי.. געֶגעֶכטעֶן אי די הוטלעָן,,. געָרעָדט כֿון דֹעָר היל עָר תורה אוּג פֿון ארץ ישראל,

עֶר האָט געֶמיַיִגט, אַז דאָס איז אַ קאָמעֲריעָגּ

מעָן מאַבֿט אֹיָהן צום נאַרר., מעֶן װוַלל איָהן ! פֿיהרעֶן איַן בּאָר אַרין,, עֶר זעַהּט אבּעֶר, אַו עָם.

אנז עֶרנסט , די אוֹיגעָן פֿלאַממען, די נאָזלאָכֿעָר צו. שפּרײיַטעֶן זיך,. אַללע מאָל שפּרוַנגט אוו אַנדעֶרעֶר אוֹיף אוּג האַלט אַ גאַנצע ררשה, אַז ארץ ישראל אי אִיבּיַג, די תוֹרה אִיז אִיבִּיֵג אוּג ישראל אי אויך אַיבּיַג--- אוּג פֿלעָבֿט דאָס אַלץ אַװי בּנעימוֹת צוּזאַממעַן -- האָטש נעָם , דרוֹקק אוּג קוּש דעֶן אַײנבּוּנד ! :

האָט זי מאַק: מיין נבויאל אבִּוֵָל צוּ זי

15 : כּל חמירא

װועָנן רי ,פסיחאָלאָגיעָ", די ועעֶלעֶן-לעָהרעָ

די װועָלט האָט הוּנדעֶרטעֶר יאָהרעָן פֿעָר

(חכמת הנפש) שטיּריַערט דעֶן אײַנצעָלנעֶן | בּרענגט, שטוּריִערעָנדיָג אַריסטו אוּנ וינע

מעָנש, . זיינע געֶפֿיַגלעֶן , זיין וויַססעָן אוּנ װײַללעָן , האָבַּעֶן מיַר אַיין עֶקסטראַ װויָססעָנ שאַפֿט , אַ סאָצואָלאָגיַע, װאָס שטוּדיִערט דעֶן גאַנצעָן גאַנג פֿוּן דעָר מעָנשהייַט, די װיַרקוּנגעֶן פֿון שטאַממעָן , פֿאָלקער , ראַפסען אוּג אַללעָרליַ געָזעָלשאַפֿטעָן; װאָס װיָל דעָר= נעָהן דוּרך רי פֿעָראָנרעָרוּנגעָן איִנ'ם אַללגע: מיַוְנעָם לעֶבּעֶן פֿון רֹעָר גאַנצעֶר מַענשׂהיָיִט, די קראַפֿט אֶדעֶר ראָס געָזעֶץ, װאָס העָרשט איִבּעֶר אוּנזעָר ציוויִלוזאַציעָ" , װאָס פֿיִהרט אוּנזעֶר ;קוּלטוּר".. . |

אוִן דֹעֶר צײַם, װעָנן די װעָלט אוו ניִשט נוֹר ;געשטאַננעָן", נוּר טאַנ:טאָגליַך נאָך, װאָס נאָהַנטעֶר צוּם {אלף הששי", מעָהר קַאַלִיעָ אוּנ פֿעָרדאָרבּעָן געָװאָרעֶן, אוו נאַטיָרליַך, די װיַענשאַפֿט אוֹיךְ ;געֶשטאַנ: נען" אויף אֵיין אָרם אֶדֹעֶר נאָך צוריק עָגאַנגעָן,.,, װאָס אַ שפּאָטעֶר דוֹר האָט װויינינעֶר דעה געָהֵאֵט ; מעָן האָט זיַך אַלץ

! אוּמגעקוּקט אויף ,קדמונים". װאָם עֶלְטעָר

אַ װאָרט איז געָוועֶזעֶן, . פֿאַר היְילונעֶר אוּנ קְליְגעֶר האָט מעָן עֶם געָהאַלטעָן { װאָם פֿעַרפֿױלמעָר אַבּוּך ‏ איַו געָװואָרעֶן, מעָהר פֿעָרלאָזט האָט מעֶן זיַך אוֹיף זיינעַ עצות אוּג סגוּלות, מעָן האָט נוּר געֶהאָרט : פֿאַר צייטיִשעַ חבמים, פֿאַרצײטיִשעָ מוחות , אוּג

תּלמירים !

גאַנץ אָפֿט געָהט די צרקה אין נבּאי' אַריָיִן, דעֶר כּבוֹר התּורה אֹיָנ'ם רב, אוּנ עֶרשט ניַשט לאַנג האָבּעָן דעָן גאַנצעֶן אוי= מאָריַטאָט (פּאָװאַגע) פֿוּן דעֶר װיִססעָנשאַפֿט צוּגעָנוּממעָן רי געָלֹעָהרט עָ! ניִשט ;חקירה", נוּר חוֹקרים האָבּעָן. געָהעָרשט , די חוֹקרים , 'רי געָלעָהרטעָזעננעֶן װיַרקליַך ווייט, ‏ ווייט אָבּגעָנאַנגעָן פֿאַר'ץ המוףעם, אוּג זעננעֶן זיינעָ וועָנטוייזעֶר, זיינעַ װיעָר- סמען געװאָרעֶן, . נוּר דעָרפֿאַר, אַז מעָן ‏ אי צוּגעָקוּממעָן צוּם װעגטוייועָר, צוּ דעָר װיעָרסט, ‏ איָו מעָן שוֹין שטעָהעֶן נעֶבּליִבּעֶן אוּג געֶשלייִבֿט אוּג געָשלאַפּיַט איַן אַ ראָרעָל

אַרוּם ‏ אוּנ אַרוּם, װוי דער הַעֲלעֶמעָררב

אַרוּם בּוֹים, ניִשט צוּ פֿעָרליַערעָן דֹעָן שליִשט-וועָג !

היינט האָט דאָס אױפֿגעֶהאָרט !

די קוּלטוּר געָהט -- אוּנזעֶר װיִססעָן פֿערפֿײנעָרט אוּג פֿעָרבּעֶססעָרט זיַך אוּנ, װאָם װייטעָר אוּנ ווייטעָר מיַר קוּממעָן , וועָרעֶן מיַר אַלץ קליָגעֶר אוּנ געָבּיִלרעֶטעֶר , װײַל ראָס: אַלטעָ האָבּעָן מיר שוֹין געִירשעָנט אוג מיַר אַרבּייַטעֶן ‏ צוּ' וויימעֶר אוּג װייטעָר. אוּב דעֲריִבּעֶר וועָט. שוין היינט קיינעָן ניִשט

װואוּנדעָרן, אוב מיַר װעָללעָן זאָגעָן, אַוּ

: אע א אט שא ינע ,ע,,י93?,.יי

צוּגעָלְאָט ,. ,

עֶר האָט קיין שלעָכֿטס ניִשט געָמייגט -- עֶר האָט נור געָװאָלט פֿון זי געָואָהר וועָרעֶן : עֶרשטענס אַ ביל ניים פֿון פּאָליטיִק , צװויטעָגס -- צוּ עֶס אוז אמת װאָס מעֶן װאָגט, אַו בּכמה מוֹמוֹת שלאָגט

מעָן יוּרעָן , װאָרעָן טְאַקו -- מאַלע װאָס מעַן זאָגט,

אוּג ררוטטעָנס -- אוֹיבּ עֶס א:ז אמת : עָר שלאָגט? אוּג --- מאי טעמא? פֿאַר װאָס קוּמט צוּ שלאָג עֶן ?

6 קון פאָל;טיַש ניים האָבּעֶן זי אַללנַן אֶבּעֶר אויך נויִשט געֲוואוּסט ,. נור אוֹיף דו אַנדעֶרעַ שאלות האָט עֶר דרייעָרלי: תּשׁוּבוֹת בַּעֲקיממעֶן, דעָר.חכם , דעָר בּעל עצה האָט עָפּיִ גערעָדט װלָגעֶן אַבּוֹים, װאָס

די וואוּרצלעָן מוזעָן זיין א עָר עָר אוּג/ אַז קוים!

רייסט מעֶן זיב אַרױט פֿון דעֶר עָרר, העֶבט עָר אָן

דאַרעֶן, , , אַז ישראל קאָנן זיין 8 בּוים, האָט גבריאל

זעָהר גוּט פֿערשטאַננען ; ; װאָרוּם איַן מדרש 8:ג,

ישראל געֶגלוכֿעָן צוּ אַלץ, ישראל אוו א בּוֹים, ישראל איַן װאַססעָר, ישראל איַז פֿײיעָר, ישראל אנז אַ שטעָרן,. אַזאַמד, א שטויבּ--- אַלץ און רעָר וועָלט קאָנן זיין ישראָל, אפילו בּוֹימעֶל אוג עֶססוָג.,. נוּר פֿאַר װאָס דעֶן בּוֹים קומט צוּ שלאָגעֶן, האָט עֶר אַלץ נישט פֿערשטאַננען, צוּ דעָרפֿאַר, װאָס עֶר אי אוֹימגעװאָרצעָלט? ‏ אָרעָר מעָן דאַרף װאַרטעֶן בנ משיח וועֶט קוּממען , אַיניט, אויבּ עָם איו אַ זיר ,, זאָלל מעָן געָהעֶן אוֹיף טיְטוּם'עָם קבר אוּג שלאָגעָן , נאָך װאָס, האָט עֶר אוּיִסגעֶרוַסטעָן דעֶן בּוים ?האַ 3 דעֶן יושר פֿוּן שלאָגען האָט:גבריאל בּאין אוֹפן ניִשמג געקאָנֵט פֿעָרשטעָהן , בּפרט, אַז דעָר {פּיַלנסוּף" האָמג

יבעָהאַט אַשװעֶר לשון, געָרעָהוּ האָט עֶר נאָך

בל המירא 18

רי ,סאָציַטלאָניַע", אַלס יוּנגע װײַססעָנשאַפֿט, װאָס איִז עָרשט ניִשט לאַנג פֿון װיַעג אַרוױס, חאָטש עָם אַרבּיִיטעֶן איִן איָהר די גראָסטע נעֲלעֶהרטעָ, די בּעֶסטעָ קאָפף, האָט זי נאָך ניַשט קיין פֿעָסטע דעוֹת, קיין זיבֿערעָ מיי= נוּנגעָן ; זי פֿעָרמאָגט ניַשט קיין געָועֶטצעָ וי ;. צװיַ: אוּנ צװוײַי איַז פֿיִער, װאַריַמקײַט צוּשפּרײיַט זיַך,. אֵיין קאָרפּעֶר ציָהטצוּ דעָן צווייַטעָן ;, . אַלס יוּנגעָ װיַססעָנשאַפֿט האָט זי נאָך אַסך פשט'ליך, מוטהמאַססוּנגעָן , היִפּאָטעָועָן, שטות --- בּיי װעָלבֿעָ זי װיִלל ניַשט אוּנ קאָנן זיך פֿעָרהאַלטען. .. ייג

נוּר וי אַזױ. מאכֿעָן זיַך מוּטהמאַססונ: נעָן, היִפּאָטעָועָן ל

זײַי מאַכֿעָן זיך אוֹיף דעָם אֵיינעָנעִם וועָג, אויף װועָלבֿעָן עֶס שוװיִמטעָן אַרױים אַזױנע מײינוּנגעֶן , װי : אַ חלוֹם איִז אַ נבוּאה, אַ גוּטעָר יוּד היילט קראַנקע, איִן אַמעָריקאַ װאַלגעָרט זיַך געלד איִן די גאַססעָן וכּדומה אַלטץ, אֶבּנעֶריִבּעֶנע, פֿעָרשיַמטעָלטע מטבּעות, װאָס געָהעָן אֹינּעֶר פֿו האַנד צוּ האַנר אוּנ עֶס געָדוֹיעֶרם גאַנץ לאַנג, אֵיירעָר עָמיִץ בֹּעֶמעָרקט, אַז זי זעננעָן פֿאַלש , אויף אוּנם מאַכֿעָן נוּר אֵיין אַיינדרוּק אוּג מיָר געדעֶנקעֶן נור די חֲלוֹמוֹת, װאָס װועָרעֶן מקוים, מיַר האָרעָן נוּר פֿון די קראַנקץ, װאָס דֹעָם רבּינס בּוימעָל

אַבּיִמל לאַטינְיֵש : , איזם". , , אנִם,,, אוג נאָך אַמאָל איָזם. ,, אוּג דעריבּעָר, חאָטש עֶר האָט איָהן געָי האַלטעַן בּיי בַּיִדעע קנאָפף פֿון קאַפּאָטע אוג געֶשאָי קעלט זיַך אובּעֶר. איָהם וו אַלולב , האָט גבריאל גאָר ניִשט פֿעָרשטאַננעָן, עֶר האָט נוּר געָפִיִהלט אינ'ם װויַקלעֶן זי וי א שלאַנג, פֿעָרדרעָהעֶן ווו אַקנויל אוג איַן דן וילע תּנוּעוֹת טיט'ן גאַנצעָן גוּף, אַו עָם אנז עָפיס אײיַן ענין, אפילוּ אַ טוַעפֿעֶר ענין, אַ שטה, אשבל'ריַגץ שטה, נוּר איַן קאָפּף אַרײן קר;כט וו גישט!

עָםהאָט זיַך געָנוּממעָן צוּין איהם רער מעשה בּיכֿלוך מאַכֿעָר. יי

עָר האָט.. אוָהם. אָנְגעֶהֹיבּעֶן. צופֿעָרצאָהלעֶן א באַנצעַן - ראָמאַן, ‏ , - אַ פֿעַרלגעבּעָניֵש.. . אויס: געָמנשט-מנֵט אַ געוננן. פֿון. רחל'ם קר , טוט דעָר

על ,על לללאערייקקלזעיזלרלדייידדהי

|

װאָס שיקקעֶן אַרױם פֿון אַמֹעַי ריַקאַ זייַעֶר פֿאָטאָגראַפֿוע מיַט אָפֿפֿעֶנעָ ראָק ,

עֶנעָ קײַטאוּנײַנעֶר אונ אַלם בּיילאַי גע : עֶטליָכֿעָ דאָללאַר פֿאַר ווייב אוּנ קינר . דאַגעֶגעָן -- פֿון די חלומות, װאָם האָבּעַן זיך ,אױסגעָלאָזט אַ בּוירעָם", בליַבט קיז בָר ניַשט איַן מוח ; פֿון די עָמיִגראַנטעָן , װאָס שטאַרבּעָן דאָרט אוֹים פֿאַר הוּנגעָר, האָרעֶן מיַר נישט אַ צײיבֿעֶן ; אַזױ אויך נעָהם קײינעָר נישט אַרױים פּוֹיקעָן איַן רי גאַס+ סעֶן, וװועֶלבֿעָ קראַנקע עָם. האָבּעֶן אוּמויסט געֶנעֶבּעֶן פריונות ! ועָנן מיַר זאָללעַן האָבעָן פֿון די אַללעָ זאַבֿעָן אַ סטאַטיִסטיק ; װועָנן מיַר זאָללעָן װיָסטעֶן : װיַפֿיַעל חלומות מיר האָבּעֶן געָהאַט אוּנ װאָס פֿאַר אַ פּראָצעֶנט עָם איַז מקוּים געָװאָרעָן, װיַפֿיעל עֶמיְגראג- טעֶן עָם זַעֶננעֶן. אַרױס קיין אַמעֶריִקאַ אוג אויף װיַפֿיַעל אַמעֶריִקאַניִשעָ ירוּשות ‏ מיָר האָבּעָן זיך צוּ ריכֿטעָן ; װיפֿיעל קראַנקע עָם פֿאָהרעָן אַ יאֶהר צוּ גוּטעָ יּדעֶן אוּנ װאָס פֿאַר אַ מהייל פֿון זײַי װועָרט נעֲנעָועָן,

האָט נעָהאָלפֿען , מיַר װוַיִסעָן נוּר פֿון רי נטען

װאָלט ראָס אַללעָם נאָר אַנדעָרס אויסגע=--

זעָהעָן , װאָלטען סיר קײינמאָל נישט געווּבֿט רעֶן נטעָד פֿוּן לאָסטעָריַע , װאָס קוּמט אונם צוּ חלום, ניִשט נעָמאַבֿט הוצאות צוּ ,הײַליגע לייט" אוּג נישט אַזװױי געשװוינר עֶמיִגריערט, == = ר יי

לבנה איַבּעֶר'ץ כּוֹתס מערבי (, גלייך דאָרט װאָלט אייַן אַנדעֲרעָ לבנה געֲועָועֶן,, אומשטיינס געָואָגט.).. , דעֶר לבנון -- קרעָכֿצט עֶר--- טריקענט אוָהֶם אוֹיס, צו עֶר וועֶרִם פּעָרשטוַונעֶרט { מיין דאגה --- טראבֿט איִך--- אַז משיח װועָט קוּממען , וועָללעֶן אויף טרוּקענעַ ּוֹימעֶר אוֹיךְ װאַקסעָן בּוּלקעָס ! אוּנ װאָס טוג מֹיָר אַטעשה?... ,איך בּיַן אַמעָנש אין די יאָהרעָן, אוֹיסגעֶנ עֶבּעֲנעָ קיִנדעָר" --

אוּג דעֶר דריִטטעָר האָט'ן געֲנּממעֶן און רעָר האַנד אַרין , דעָר ,גראַממעֶן מאַכֿעָר"...

עֶר האָט איָהם עֶרשט אויף קלאָר (האָטש און ריימעֶן) ‏ געַגעֲבּעֶן צוּ פֿעָרשטעָהן, אַז דעָר, װאָס שלאָגט, איַז אונזעָר גוּטער פֿרײנד, עֶר מײַנט אוּנועָר טוֹבה ,, , זיין איַיגעֶנע אויך,, גוּר אוּנזעָרעָדעֶר עיקר,

; 4 4

בי

א

אויף דעָם אייגעָנעֶם אופן װעָרעֶן בּעָי שאַפֿפֿעָן היִפּאַטעֶזעֶן . דאָס זעֶננעֶן. מיינונגעָן, װאָס װעָרעָ געֲבּוֹיט אוֹיף אַ קליין בּיססעָל פֿאַקטען , אוּנ װאַקלען זיַך אוג פֿאַללעָן אוּם, װאָס עָר אוּג נֵייעָרְעָ פֿאַקטעָן מיר עָר געואָהר ! עָם זעָננעֶן רעֲריִבּעֶר פֿעָרהאַנרעֶן בּעֶסם; עָר אוּנ אָרנעָרע, שװאַכֿעָרע אוּג װיּבֿטיגעָרעַ היפּאָטעזען, װוייל װאָס מ עָה ר פֿאַקטען אַ היפּאָטעָועַ האַלט אוֹיִם, װאָס מֹעָהר זו פֿעָר: , אַלץ נאָהנטעָר אי זי צוּם אמת, װױיכֿטיגעָר פֿאַר דֹעֶר שאב הי ן נוּר מעֶן טאָר ד! פֿאַקטעַן נישט צוּ שלעפּעָן צו דעָר היִפּאָטעָועָ בַּיי רי אע מעָן ט זי ניִשט דריקקען, אָנרערן , אוֹיסבּייגעֶן דעָר היפּאָטעָוץ צוּ ליַעבּ ! טעָן דאַרף אַלץ בּעטראַכֿטעָן אויף קאַלט, אָהֵן ! רחמנות , אָהן דרך ארץ, אֶהן חנופה ! ליַיְדעֶר איָז זעָלטעֶן,, אַ געֶלעָהרטְעֶר זאָלל זיין פֿרײ פֿון די אַללע פֿעָהלעֶר ! גערן: אָדעָר אוּמגעָרנויל: ליָג, מיִשט עֶר צוּ עֶטליכֿץ טראָפּעָן גָפֿיִהל צום שכל אוּגשטעָלט אי --גאַנץ אָפֿט צוּ שװאַך ! יעֶדעֶר טאַטע האָט ליעב זיין קיִנר { יעֶרעֶר פֿיַלאָזאָה זיין שטה ! מ עֶן דאַרף דעָריּ? בעֶר דעֶן גראָטען געֶלעָהרטען קוּקען אויף רי האַנד װי אויף אַ קונצענמאַבֿעָר ; בּיי יעֶדעָן בודק חִמץ" זיין, אוּג אען אין אַללע

שפֿאַלטען אונ לאָכֿעָר , אונ נישם אַזוֹי צג

טיימשט

ד! מעשה איז אַזוֹי, ד! אוּמוֹת העולם יע שאַקי , די יוּרעֶן זאָללעָן געָהעֶן קיַין ארץ יש ט. װאָס איָז דאַ פֿאַר אַ זואוּנדער ? הלמאי כּוֹרש האָט געֶװאָלט ? אוּג אַז עֶר װילט מעָן זאָלל געֶהעָן , :ואַרפֿט עֶר טאָקי שטוונעֶר ! אי כּוֹרש האָט גע װאָלט. אוג נישט געַװאָרפֿעַן, איָו עֶס דאָך. טאַ כּורש געֲוועָועֶן,.., אוּג אַוהא ראות , אַז מען. מע גוּר דאָס, צוּ האָט מעֶן בּראָדסקין געֲװאָרפֿעָן אַ שטנין? חס ושלום ! ! נור בּיי קבּצנים די פֿענפטער אױסגעהאַקט! אונ װאָס האָט מעַן צוּ קבּצנים ?

פֿוּן. בּראָדסקין האָט נברואל געהאָרט. עֶר זיייסם, אַז דְאָם אי דעָר קיַעֲבֹעָה מלך פֿון צוּקְקעָר

אוי אַו אַ שרכן האָט ביי'ן אֹיָהֶם פֿעָרדיַענט 10

טיזענד רוּבל שרכנות,,., מילא אַזאַ. בּראָדסקין :שי מעָן טאַק: מקנא זיין ‏ אִוּג; אָמאָל ‏ מכבּר זיין

ה: מירה

אַלְלעָם , ססאָר זאָגט פֿון קאַטעָרר אַראָבּ , , , גלוי וואוּ מעָן דאַרף ויָססעֶן אוּנ פֿעָר: שמעָהן, הײַסט אַרוֹיפנעָהן פֿון דעֶר פֿינם?

װאָם רֹעֶר פּראָ:

פֿאַללעָן צוּ דעִם 5

טעֲרעֶר שטוב איַן גאַסס אַרין זעָהעָן, נּוּר מיִט ‏ פֿעָרמאַכֿטע . אוֹיגעֶן ! גלױיבּעָן הֹעָם גראָסטען געֲלעָהרטעָן, קרעָריט געֶבּעֶן דעָם בּעֶסְטעֶן קאָפף איו געָפֿ פֿאָהרליַך , איַן דעֶר

װיַססעָנשאַפֿט מוּם מען זיַך נהג יי וי דֹעֶר גראָסטעָר 7 א , װאָס ווילל קרע: ריִטוערעֶן אַ גרוים פֿעָרמאָגעָן --- עֶר נעָמט אַ משכּון, אַיין אַקט בּיים נאָטאַר, אַ חרם?

קװיִטעָל דַעָרצוּ, אוּג שלאָפֿט דאָך נישט רוּהיג ; עֶר פֿעָרגעָסט ניִשט אַ רגע, אַז זײַן פֿעָרמאָנען אי איַן פֿרעָמרעָ האָנר.. . אוּג דעָרהױיפּט בּעְהוּמזאַם מוז מעָן זײַן מיט היפּאָטעֶזעֶן איִן אַזאַ װיִססענשאַפֿט, װי סאָציאָלאָגיַע ‏ איָו, אַז אַ פֿיזיקעַ- עָ, אַז אֵיין קאָרפֿעָר ציָהם צוּ ר

שטעָלט אוּנם אַ היפּאָ: טעָוע

צװויַיִטעָן, האָט עֶר אַ כּשר'ן עדות אין אַסטראָנאָמיַע, װאָס פֿעָרטייַמשט אס ר אַייגעֶנעֶר הופּאָטעָועָ די בּעוועָגוּנגעֶן. פֿין זוּננעָן אוּג שטעָרן ; די בּעָוועָגוּנגעֶן, װאָס מיַר קאָננעָן בּשׁום אוֹפן אַנדעָרם ניִשט פֿעָר= שטעָהן, אוּנ דעֲרצוּ הא עֶר נאָך טוֹיזֹעָג= דעֶר, טוֹיזעֶנדעֶר פֿאַקטען א נֹטער דעֶר האַנד; אינפֿאַכֿץ פֿאַקטען, 0 געָשיהעֶן אוּנם

מיִט אַ שטיינדעָל, , ,. אָבּעֶר קבּצגים ? װאָס ? ד! רייטשליך העֶבעֶן אָן צוּ האָבּעָן רעָכט ! בּיי די װאָרטער ‏ עֶננעֶן מוַר שׁוֹין געֲוועעָן איַן דעָר הוָיִם , - איך נלָם אַרוֹיס פֿון בּיִכֿעָ רישאַנק דעָן װעקקעֲר" אוּג דעקלאַמיַער, ,אווואַן חאַסקעלעוויַטש, ‏ נוּר דיך װילל איַך פֿרֹא געַן! , איַך פֿראָג דיך מיִם גוּטעַן {! דוּ סװאָלאָטש! לוש ! , פֿיַן דער היַיִם האָסט דוּ געבּראַבֿט דיין פֿלָר- : מאָגעַן ? , אנװאַן װילסט דוּ הײַסען, בּן--ישי, בּן קיש * -- װאָס געֶררוּקט איַז עֶם, געֲדווּקֶם ? וואוּג- דעָרט זיך גבריאל,

כֹּל המירא 22

איַן די אויגעָן , גרויסע קויל ציָהט אַ לץ ; צו זיף צו, פֿאַלם אוֹיף איָהר אַראָבּ : דֹעֶר אָפֹּעָל, אַז

עָר װיעָרט שוועָרעָד ; פֿון בּוֹים ; דעֶר שטיין, אז מע ר רוּקט אֹיָהן אַװעָק, פוּן דעָר װאַנדן אַ מעָנש, אַז עֶם בּרעכֿט זיִך איִבֹּעֶר אַ שטאַפּ?

פַּעָל , פֿון א טעֶר = יעָרעָ מיָנוּם האָט אַזוֹינעָ פֿאַקטעָן, יעָדעֶר מעָנש ועָהט 6 אוּנ קאָנן זי יי יִכפּריַוועֶן ! אוּנ די פֿאַקטען נעָמם דע עֶר פַֿזיַקעֶר פֿוּן דעֶר עִ ן רשטעָר האַנ אוּנ מֿיַר קאַננעָן איָהם נאָבֿנע 4 , בּיי טריטט, בּעֶטראַכֿטעַן די אוּנ אוֹיספּריְוועֶן איָהם .

גאָר איִן אֵיין אַנדרעֶר לאַנעָ איו דער

סאָציַאָלאָג : פֿוּן דעֶר עֶרשטעֶר האַנד האָט עֶר נוּר די פֿאַקטעָן פֿון הַיינטוגען מאָג און עֶבּיַלרעָטעָן לאַנד , אוּנ די פֿאַקטעָן, װאָס עָר האָט פֿאַר זיך, זעָננעֶן נישט קיין בע װַיעֶן ,‏ קיין ראיוֹת צוּ'ץ אַ שטה : זי זעֶננעֶן אַללײַן דאָס ראָטוּעָל, די האַרבּץָ שאלה

װאָס טיַר דאַרפֿעָן שטוּריַערעֶן אוּנ דֹעֶר געָהן . װאָרוּם דעֶר סאַציאָלאָג דאַרף דאָם היינטוגע לֹעָבּ עֶן אַרוֹיס פֿיַהרעֶן פֿו

גאָר גראָהעֶן, אַלטען,

=יט גי 11 , 2 תוא

פֿוּן אדם הראשון'ס ציימע ; פֿון די אַלטעַ יסוֹדוֹת , װאָס האָבען א אַמאָל, מיִם טוֹיזעָנ

דַּעָר, טוֹיזעֶנדעֶר יאָהרעֶן צוּרוָק עֶקועֶסטיַע ערט,

לאַנג איַן אֵײי ראפֿאן פָֿהר; עֶן אַיין אֶהנליבֿץ

נאָך עֶרניַץ היינט ,. װאָס האָכּעָן . זיַך ואַך א אום

אויף דֹעֶר זעֶלבּעֶר

בּיי די װילדע פֿאָלקע װייִניג געָביַלרעָם, שו שטעָהעֶן נאָך :

אֶדעֶר װאָס עֶקוּעֶסטיֶע-עֶן ר

כּמעט אויף װעלבֿעֶר. די עֶרשטעַ מעֶנשען געֶשמאַננעֶן , נור---ואוּ נעָמט. מעַן די 1 , אויף עֶלבֿע מעָן דאַרף ד! שטה ויעָן-? די װילרע, װאָס מעָן האָט עֶרשט יַשטלאַנג עֶנטדעָקט לאָוען ניִשט געֶרן צוּ זיַך צוּ, זײַ היַטעֶן זיַך פֿאַר אײראָפּעעֶר אוּג האַלטען פֿאַר זײַ זיַיַעֶר גלויבּעֶן צוּנ בּילהוינג בּסור ; גאַנץ אָפֿט נאַררעֶן זי אב אוג ער פֿוהרען די געֶלעָהרטעָ אױפֿץ שאָנדליִכֿפטען אופֿן. . . 0 מיר א עָן האָבּעָן. װײַיננגעֶר סודות צוּ , לעֶבּעָן שוין ‏ אַזױ

יי

יו

רע

א

: יש 6

4

שפּראַכֿ; עָו וא ארגא -הט הארלקןי אַנך?

עי ד א א ג עָוויססעֶר קריסטל 1 הרטע קאָנן אונזעֶר י ראַטוּר, ‏ מאַפּסעָן פֿון אוּנס עֶרציִהעֶן זיַך איִן וי ניִמנאַזיען אוּג אוּניְוועֶרזיִטאָטעֶן,

האָבּעָן אַ גרוֹיס חלק אין אַלל ש קריסטלכע ראַטוּרעָן, אוּנ דאָך װי װײַניג קאָנן מעָן אוּנס ! װאָס פֿאַר אַ דומהייטעֶן, װאָס פֿאַר א װאָס פֿאַר איין אוּנמאָגליכֿע זאַכֿען

ועֶרט איַבּעֶר אוּנם געֶשריִבֹּעֶן אוּנ געֶגלויבּט !

6 סעֶן גײסטליבֿץ. אוּנ אי געָלְעָהרטעָ

--- אודאי,, זאָג איִך אוּג דעַקלאָמוַער װײיטעָר, ;האָסט דאָך אוֹיך אַלאַנר, דאַכֿט ײַך, : פּאַלעסטיָנאַ, , צוּ איָז דוָר צוּ הײִַם דאָרטעֶן איַנ'ם כּנּען ? ;װאָס דוּ װיִלסט דיך קיּהלעָן דאָ איַן מײן מדינה ? ,איַנ'ם קאַלטען קוּרסק צוּ אוִן אַפטראַחאַן !* -- טאַקן,. טאַקן,, אָט דאָם איז עֶס -- מאַכֿט גבריאל, עִם גלאַנצעָן איהם וייטעֶר די אוֹיגעָן; די גרייכּען געַפֿאָללען. איָהם צוּנד אוֹיך, האָטש יי האָבּעֶן ‏ איהםי אַזױֹי פֿיעל געֲקאָסט, איך דעקלאַמיַער װייטעָר + ;אוֹיף גאַרבּעָן פֿון קאַמעָלעֶן האָסט דוּ דאָך געָריִטמעַן ,אונ שאָפֿעָליִך האָסט דוּ געֲפּאַשׁעָט בּיים פרת,י,

|

לעֶגעֶן דאָ. אין מיין שלוטמען , מאָראָ ז" לֶ וָא

{װאָס דאַרפֿסט. דוּ דיַך

אוג אויף מיין לשון צוּ זיַנגעָן; -- ואָ, ‏ יאָ, - מאָ זי האָט עָר טאַק; געָזאָגט... נוּר װאָס איז אַזוֹינס מאָר אָוץ. נוּר איַך דעֶקל אמלע יט : בּיומַעָל, . מאַראַנ בען אוג מאַנדלען-- ,קאַרגע פּרַאדוּקב טעָן געפֿונט זך בי דול { װיַלסט דוּ פּאָדר אַדעָן, װאָכֿעָרן, . האַנדלען ן ,קוּמסט דוּ, מאַשעֲנניִק, שׂענקען בּיי מיַרל" / אָט דאָס האָט אויף מין גבריאלן אַואָ שטאַרקע פעולה געָהאט! פֿייגעֶן אוּג מאַנדלען האָם עֶר ליָעבּ דאָס לעַבּעַן , בּוֹימעֶל אוּג מאַראַנצעֶן אוֹיך .. אַ סחוֹרה איז. עֶס ר נישט קַן ‏ שלעכּטע ! אוג בִּפרט,, אַז אַנדעָרע פּראָדיקטען פֿטהלעָן וֹיךְ ננשט,,

21 *

אי =

קאָננען ער עָאיָש, רי שפּראַכֿע, אוֹיף וועֶלבֿע

אוּנזעֶרְץָ. ספרים זעֶננעָן געֶשריִבּעֶן ; אוּנזעָר שוּהל, וו ש הייעָר, ועֶננעֶן אָפֿפֿעָן פֿאַר אַללע , מעֶן זעָהט װוײ מִיָר לַעֶבּעֶן, גלויבּעֶן אוּג האָפֿפֿעָן --- אוּנ וי װײַניג קאָנן א וָ אוּג אוֹיבּ געֶנעֶן אוּנם מאַבֿט מען אַזוֹנֹע נאַרישע גריַיזעָן, װאָס פֿאַר אַ ניַשט גַעֲשׁטו= געָנץָ אונ נישט ג עפֿלױגענע מעשׂוה מוּועֶן די ריזעֲנדעֶר פֿעָרצאָהלעֶן פֿון וילע שטאַם? טעָן איִן אַזיעָן,. אַפֿריקאַ אונ אַמעָריָקאַ, װאָס זיַו שטוּריִערעֶן קוים אַ קוּרצעָ צייט, פֿוּן וויָל האָרדעֶן, װאָס װיָיִסעֶן נאַנץ גוּט, אַז דעֶר אַייראָפּעעָר ‏ בּרעָנגט זי קראָנק אוּג טוֹים, אַז נאָך רֹעָם געָלעָהרטעָן, װאָס זעָהט אוֹיס דעֶן איִנזעָל מיַטץ פָֿלק, וועָט קוּממען דעֶר סוּחר מיַט'ן סאָלדאַט , צוּנעֶמעָן בּיַי זײַ די עָרֵד מיִט אַללץ איְהרץ אוֹצרוֹת אוּנ איַבּעָרלאָ זעֶן אָבּצאָהרונג. אונ סיּפֿיַליִם !

ניִשט פֿיעל בּעֶססעָר געָהט עֶם מיִט די הַיִסטאָריִשץָ פֿאַקטעָן ,

אַיין אַיינצעָלנעָר מעָנש, װאָס לאָוט אֵיַבּעֶר. זויַן . אֵיינעָן לעבעָנם:בּעֶשריַיִבּונג, + ווײיסט אויך נישט שמאָנדיג, װועֶלבֿע פֿאַקטען עָם וועָללעֶן אוּנם אוִנטעָרעֶסיֶערעֶן אוּנ וועָלבֿעַ ניִשט, אויך, אויבּ עֶר בּעֶשרייבּט אפיל ינע גומע אוּנ שלעכֿטע זײַמעָן ,‏ ועָרעֶן נישט געֶ לג זײַנץ חסרונות פֿעָרקלע: , נעָרט. אוּג רי מעלות פֿעָרשאָנעָרט ! אוֹיף

קאַגן מעֶן שוֹי ן פּרנסה האָבּען , אוג בַּיַו משי וועט ִיּממעֶן , איירעֶר עֶס װעֶללעֶן גרוֹיטעָ יק נאַקסעָן, קאָגן מעָן זוך וי עֶס אנ דוּרֿשמופּען +. , נוֹר אוך לעָז איהם װײיטעָר: פֿון פּאַלמע אוּנ צעֲרעָר האָסט דוּ דאָרט װאָלדעָר,

,מר.האַקקען װיַלסט דוּ בּעֲריאָעָ אוג רוב". . .

אוּג מיין גבויאל האָט גוּט פֿעָרשטאננען , אַז פאַלמעֶן. אוּג צעֶרעָרן ועָנגען אוֹיך. האָלץ אוּג מען קאָגן זיי צוּ שטעָללעָן' דעָם טעָרקיִשעָן מילנְטעֶר , אַזֹי | וי דאָ שמעלט מעֶן צוּ. אנן דער ראָטעַ ,בּעריאָועף אוג , רוב", אוֹג עֶר איַן טאַקי באָז געװאָרעָן אוֹיף אַללע יוּדעֶן,. װאָס האָכּעֶן זיַך דוק:: צוּגעֶצִיעֶפט צוּ 1 ארוב" אוג , בעֶריאָוֹעָ" . +.

:

זיַך אַללײַן שרייבּט מעָן ניַש ט. דעָן גאַנצעָך אמת .‏ דעֶן אֵיינעֶנען שקר האָט איָהֶר אין יעָרעָר געֲשיִבֿטעָ פֿון יעָרעֶן פֿאָלק , איִבּעֶר אַ פֿאַקם צװיַשעָן פֿראַנקרײך אוּג פּרײַסעָן, וועֶרט גאַנץ אַנדעָרם פֿעָרצאָהלט אוֹיף פֿראַנ: צאָויַשׁ אוּנ נאַנץ אַנדֹעָרם אויף רײַטש! אויך פֿעָרשרײבּט זעֶלְטען ר! געֶשיכֹטץָ רי פֿאַקטעָן פֿון מעָנשליבֿעָן לעבּעָן, װאָס קאָנגען נוטצען דעָם פאָציַאָלאָג. רי אַלטעָ געֶשיּבֿטעָ,. אינטעָרעָפֿיִערט זיַך מעָהֵר מֹיָט מלחמות, קאָניגליִבֿע היועֶר אוּּ געֶנעָראָלעָר, אַלם מיט'ץ פֿאָלק אוּג . זײַן קוּלטוּר, זײַן לַעֲבִּעָנֹם אָרט אוּנ גלויבען. נאָך. פֿאַר אַ קורצע ציַיט האָבּעָן מיַר קייַן פֿאָלקער:נע= שיּכֹטְץָ ניִשט. נעָהאַט , נוּר! געשיִכֿטעָן 6 קאָנינע אוג -פֿעָלרהעָררעָן ! אוּנ. װיּ לאַנג א דו גאַנצע געָשיִבֿטע ? וי לאַנג איז,, אַז שעָן שרייבּעֶן ? די געָשיִבֿטליבֿץ צויט א אטראָפקן א איַן ים נעָגעֶן רעָר לעֶבּעָנם= צוַיִט -פֿוּן דעֶר מעָנשהייט ! אמת איו, אַז מיַר האָבּעֶן נאָך אַנרעֶר מאַטעָריאַל, אוי סעֶר. געשיִכֿטע, די דוֹרוֹת, װאָס האָבּעֶן נאָך ניִשט געֶשריִבּעָן ; האָבּעָן אונס דאָך איִבּעֶרגעֶלאָזט װַבֿטינע ציַיִבֿעֶן, ‏ װאָס עָק=- עֶסטיֶערעֶן בּיַז הײַנט אוג עָרצאָהלעָן אוּנם פֿון זֹיַַעֶר לַעֶבּעֶן, מיַר האָבּעֶן שוק דעָר: טאַנט, אַז דעֶר מעָנשליבֿעָר גײַסט איַו אַ ,פועל. יוצא"-אונ װיַרקט אוֹיף אַללעָם אַרוּם

גרובנענעד בע ,אנמיהמ =0:ש:עשו-נ.=זמנצטענפמזעמפצוה: אפ הי

,קאַרג האָסט. רוּ : דאָרטעָן, ‏ או לייבּעָן, או טיָגעֶר ? , צוּ זעננעֶן דנ פֿוּמטעָרלנך פֿאַר דוָר צוּ פראָסט ? , דאַרפֿסט אַקאַמציאַטקע? וויַלסט זיין אַ הוַעגעָר, , פוביַעָנעָם בּיַבּעֶר דאַרפֿסט דוּ, פּראַחװאָסט!* בּיים לעָצטעָן. װאָרט. ציַטטעָרט גבריאל נאָך אנ עָר מוֹתל, נאַקיַט אוג בְּלוִים װאָלט עֶר געָנאַנגעַן, דעֲנעָרוויֶערט אֹיָהן, ,דוּ ווילסט הנך מִליִיאֵיעֶן? אָה! געֶססעֶן --- ,װיַלסט העֶלפֿען מיר טראָגעֶן א משון אַ מונדנר--- , איִך דאַרפ נישט קינן שׁותּף חִזִיר צוּ עֶססְעַן ,אוג אַקאַמאַרינסק: טאַנץ, איך אָהִן דיַר!?

הוינט, , , עס איַז צוּ שטאַרק ! רעָן גאַנצעָן פּעַלץ;

: דאָס װאָרט זאָלל עָר ניִשט האָרעֶן! עָם:

! ך'האָבּ. פֿעָר=:

, ו ,

י כּל

חמילא : 22

הייטע

זיַך, די אַלטץ דוֹרוֹת, האָבּעָן װעָני-עֶר געָאָנדעֶרט די װעָלם אַלץ מיר, אוּנ דאָך האָב בּעָ זײַ, דוּרבֿגעָהעָנריָג , אובּעָרגעֲלאָזט אַ שליאַר פֿון זְַיַעֶרעָ מריטט אוּג טיָר האָרעָן בּיַז הײיַנט דעָן װיָדעֶר-קול פֿון זיַיַעֶרעָ ריר ! זי האָבַּעֶן זיך וואהנוּנגעֶן געֲבּוֹים, נעֶסטען אויף סקאַלעָס אוּנ הייזעָר אויף זיילען איִן מיי? בֿעָר געָמאַכֿט, זי האָבּעֶן טײכֿעָר רעָנוּלוערט, טײכֿעָר געֶנראָבּעֶן,, בּעֶגרעָניצט זיַך --- אוּנ כּמעט איִבּעָראַלל געֶפֿיַננעֶן מיִר נאָך זיַעֶרע װועָרק, װאָס רעָדעֶן צוּ אוּנס אוּנ פֿעָרצאָהלעָן אוּנם מאַססעָן פֿעָרבּאָרגעָנעָ זאַכֿעָן !--- נוּר דעֶר גראָסטע טהײיל פֿאַקטען פֿון אַלטעֶן לעֲבַּעֶן איַז דאָך פֿאַר אוּנס פֿעָרלו. רעָן געָנאַנגעָן, בּשעת װועָנן דאָס קליַינץָ איַבּעֶרנעבּליַבּעָנעָ, קאָננעָן נאַנץ לײיפֿט וֹעָרעֶן שלעָכֿט פֿעָרטיָיַטשט ! אֹיָהר זעָהט, אַז ראָס מאַטעָריאַל, פֿון וועֶלכֹעֶן די סאָצי; אַלאָגיֶע כּוֹיט זיַך איִהר משכּן אי נישט אַזוֹי פֿעָסט ! .

4 נר אֶהן היפּאָטעָזעֶן אוָז נישט מאָגליך

צוּ מאַכֿעָן אַ שריִטט אוּנזעֶר זכּרון א שמאַנד צוואַם

איִן דעֶר װויַססעָנשאַפֿט ; יִז אֶהן אַ סיסטעָם ניִשט אוּם? מעָן צוּ האַלטען די . מעָנגעַ פֿאַקטעָן, דאָס אוּנְגעָהֵייעֶרעָ מאַטעָריאַל, װאָס װעָרט גראָססער פֿון טאָג צוּ טאָג , די היּפְּאָטעָועֶן מוועָן געֲבּוֹירעָן װעָרעָן, לַעֲבּעֶן אַ צייט אוּנ אוּנם עָרָה אנ אס

רע דעֶן פּלאַין פֿאַר נֵייעָרְעָ אונ בּעָם:

סעֶרעָ היִפּאָטעָזעָן, ‏ װאָס האָבּעֶן בּרייַטעֶרץָ פֿליגעָל אוּנ קאָנ נעֶן פֿעָררעָקקעֶן אַ גראָס? סעֶרעָ מעננעָ פֿאַקטען ,

רי קר האָבּעֶן מיַר געֶבּרוֹיכֿט, עָם

זאָלל אַייךְ ניִשט װאוּנדעָרן, אוֹיבּ מיָר ועָללעֶן ‏ אַייך דוּרכֿפֿיַהרעָן אַ שורה קוּרצ- עברא סאָצ!ַאָלאָגיִשעָ היפּאָטעָועָן , װאָס

עָננעֶן אַרױף אוּנ אַראָבּ אֵיינֹעֶר נאָך דעֶר ער , וו דן שאַטטעָן, אוֹיבּ מיַר וועָללעֶן פֿאַר אַייךְ איִן די אוֹיגעָ אויפֿבּויעָן אונ א שִמעֶרצעָן. די גראָסאַרטיַגסטע איִרעֶעָן , הייזליך פֿון קאָרטעֶן ,

4 יו 6 1:03א 9 --= /

קְרִיטִיק. י"ז בּן אריה : אַ וועָלט מיִט וועֶלְטעָלעֶך

וב (ווילנא, תרנ"ד), מחבּר װיִלל, איַבּעָרצייגעָן, אַז: 1) די עָרר איַז קײלעבֿריָג,

ניִשט אַ בּרעָט מיִט זייטעֶן אוּג עֶקקעֶן . 6) אַז '

זי בּעָועָנְט זיך אַרוּם דֹעֶר זוּנן, ‏ ניִשט די זוּנן אַרוּם איָהר, 3) אַז : עֶרד ציהט צוזיך- צוּ אַלץ, װאָס אוֹיף אֹיָהר איָז, פּונקט אַזױ וו זי אַללײַן וועָרט צוּגעצוֹיגעֶן צוּ דעֶר זונן

,חזיר! אי געֶוועָזעֶך דאָס צװונטע, נאָך שטאַר. ערע װאָרט פֿארן גבָריאלין.}, :* אוּב פֿון אַללעָם צוּזאַממעָן אוו אוָהם אַלּכֿמ

אױפֿג עָגאַנגעָן און דן אויגעָן. ..

וי . הײַסט לט ! יעָנץ אנו זיין, ‏ דאָ איַן פֿרעָמדס ,.. דאָרט אִיּוֹ מאַנדעָלן , מאַראַנצעָן, פֿײינעָן

אוּנ בּוֹימעָל (פֿוטטעֶר פֿון טוָגעֶר אוּג לײַבּעָן, אנַז עֶר

מוֹחל) אוּנ דאָ אַ פּאָלדאָטסל קי מוּנדיַר (פֿון קײַן אַנדעָדן חלומט אֵיָהֶם נישט), אנ טשון (פֿון עָפּאָי לעֶטעֶן חלוֹמט זיַך אוָהֶם אודא! נוִשט) אוּג אַלץ אוז אויס געשטיֶערט מיַט הזיר-שמאַלץ, ,, אֶה ! אַקאָלט נעָהט איָּהם דורך דורך דו בּיינעָר.., אוּג עֶס פֿראָהט איָהן , אַז דעֶר עוֹלם" פֿאָהרט;

אַז ,אללע" פֿאָהעָן" { עֶס זאָל זיך אויספֿוְהרעֶן דעֶר שריך , װאָלט עֶר אַללונן אוֹיך. פֿאָהוֹעָן ! עָר האָט

אפּילוּ קוּננמאָלננשט געָהאַלטען פֿון , סלייאיען", עֶר װויסט אפילוּ ניִשט רעָכֿט , װאָס דאָס װאָרט בּעֶטייט,

נוּר פֿאַר װאָס ניִשט פֿאָהרעֶן ? אוּג אַ גאָט'ם זאך (האָט זיך איָהם געָדאַכֿט) : דֹעָר שירוֹך, װאָס האָט געָהאַנגעֶן אויףה אַ שפִּיֵנו וַעֲבֹּם, האָט זיָך דוקא אויםי געָפֿוַהרט.,, ד! מחותּנים האָבּעֶן זיִך שוֹין געָהאַט צושאָלטען בוז און ד אָבוֹת אַריין --- אוּג גבריאל האָט פֿאָרט געָהאַפּט אַ הוּנדעֶרטעֶר! ער זעָהט בֹּחוּשׁ,

אַז דאָס אוו אוֹיף הוֹצֹאוֹת קײַן אָרץ ישראל,,, צוּנר קאָנן עֶר פֿאָהרעָן, אוּג ‏ עֶס אנז אַזוֹי לײכֿט: עֶר וועָט זיך נור אַרוּבּעֶר שװאַרצעַן אוַבּעֶר דעֶר גרעָניץ, די דייטשליך װועֲללעֶן נור אַ פּיפוִין געֲבּעֶן צוּם בעֶרלוּנעֶר די וי א טעֶר וועָט עֶס געָהן! אײיַן זאַך נוּל שטעָהט אֵיָהם און װועֶג.., פֿון װאַננען קומט עֶס צוּ ד! דייטשליך , צוּ ד! בּטלנים! פֿאַר װאָס אוו עָר

: 2ליי,יי,.),,,, ,יי יי יי

אַז מיַר זאָללעָן זיף.

7 כל חמידא

ר צלשלעשרשרערשל-יה,

אוּג 4) אַז דוּרך דעָר אַטראַקציאָן (אַוֹי הייסם

די קראַפּט, מיִט װעֶלבֿעֶר אֵיין קאָרפּעָר ציִהט צוּ דעֶן צווייטעֶן) בּעֶוועָגעֶן זיַך רי יִמליִשץָ קאָרפֿעָר (װּנן, לבנה, שטעָרן,

עָרד) אֵיינם אַרוּם צווייטעָן . י.

נור,, כּרי מיַר זאָללעָן ועָללעֶן זיין זיינע לעָעֶר, כּדי מיַר זאָללעָן וועֶללעֶן נעֶמעֶן אין האַנד אַרײן אַ װויַססעָנשאַפֿטליך וועָרק, נישט סאַמע בּאָבּע:מעשיות אוּנ ראָמאַנעָן, נאַרט אוּנז י"ז בּן אריה אַרײן אין בּיִכל, וי אַ מלמר נאַרט דאָס